–

भारतात लग्न म्हटले की भव्य मांडव, आकर्षक सजावट, मेजवानी, वाजतगाजत निघालेली वरात आणि लाखो रुपयांचा खर्च हे चित्र सहज डोळ्यांसमोर उभे राहते. प्रत्येक कुटुंब आपल्या परीने हा आनंदसोहळा संस्मरणीय करण्याचा प्रयत्न करत असते. मात्र काही वेळा एखादा विवाह केवळ दोन व्यक्ती किंवा दोन कुटुंबांचे मिलन न राहता समाजासाठी प्रेरणादायी संदेश देऊन जातो. नांदेड जिल्ह्यातील बहादरपूरा गावात नुकतेच पार पडलेले सिद्धेश्वर पेटकर आणि मंजुषा यांचे लग्न हे त्याचेच एक उत्कृष्ट उदाहरण आहे.

या विवाहाची चर्चा केवळ महाराष्ट्रातच नव्हे तर देशभरातील माध्यमांमध्ये झाली. कारण या लग्नात दिलेला आहेर हा पारंपरिक भेटवस्तूंचा नव्हता, तर आर्थिक सुरक्षिततेचा होता.

पेटकर कुटुंबाने विवाहानिमित्त बहादरपूरा गावातील सुमारे ३,४६५ नागरिकांना प्रत्येकी रु. १ लाखांचे वैयक्तिक अपघात विमा संरक्षण भेट दिले. या उपक्रमामुळे संपूर्ण गावाला एकूण सुमारे रु. ३४ कोटींचे विमा संरक्षण उपलब्ध झाले. एका कुटुंबाच्या आनंदसोहळ्याने संपूर्ण गावाच्या सुरक्षिततेची जबाबदारी स्वीकारल्याचे हे दुर्मिळ उदाहरण आहे.

आज भारत जगातील सर्वात वेगाने विकसित होणाऱ्या अर्थव्यवस्थांपैकी एक आहे. आपल्या देशात आर्थिक साक्षरतेची चर्चा झाली की बहुतेक वेळा म्युच्युअल फंड, शेअर बाजार किंवा गुंतवणुकीवर भर दिला जातो. परंतु आर्थिक साक्षरतेची सुरुवात प्रत्यक्षात जोखीम व्यवस्थापनापासून होते. योग्य विमा, आपत्कालीन निधी, कुटुंबाचे आर्थिक संरक्षण आणि भविष्याचा विचार ही आर्थिक साक्षरतेची मूलभूत पायरी आहे.

अनेक विकसित देशांमध्ये विमा, निवृत्ती नियोजन, आपत्कालीन निधी आणि जोखीम व्यवस्थापन ही प्रत्येक कुटुंबाच्या आर्थिक नियोजनाची मूलभूत तत्त्वे मानली जातात. अमेरिका, कॅनडा, ऑस्ट्रेलिया, जपान आणि युरोपमधील अनेक देशांमध्ये आर्थिक संरक्षणाची संकल्पना दैनंदिन जीवनाचा भाग आहे. मात्र भारतात अजूनही मोठ्या प्रमाणावर नागरिक विमा संरक्षणापासून वंचित आहेत. अचानक घडणारा अपघात, गंभीर आजार किंवा कमावत्या व्यक्तीच्या निधनामुळे अनेक कुटुंबे आर्थिक संकटात सापडतात.

बहादरपूरा आणि आसपासच्या ग्रामीण भागात शेती व कष्टकरी वर्गाचे प्रमाण मोठे आहे. सर्पदंश, विजेचा धक्का, रस्ते अपघात किंवा शेतीतील अपघात यांसारख्या घटना ग्रामीण भागात वारंवार घडत असतात. अशा परिस्थितीत अपघात विमा हा संबंधित कुटुंबासाठी आर्थिक आधार ठरू शकतो. ही वस्तुस्थिती लक्षात घेऊन पेटकर कुटुंबाने विवाहाच्या आनंदाला सामाजिक उत्तरदायित्वाची जोड दिली.

या कुटुंबाने एका कृतीतून हजारो नागरिकांना विम्याचे महत्त्व समजावून दिले. अनेक वेळा आर्थिक साक्षरतेसाठी मोठमोठ्या मोहिमा राबवल्या जातात, परंतु अशा प्रत्यक्ष कृतींचा प्रभाव अधिक व्यापक आणि दीर्घकालीन असतो.

या घटनेतून समाजाने एक महत्त्वाचा धडा घेण्याची गरज आहे. भारतात दरवर्षी लाखो विवाहसोहळे पार पडतात. या समारंभांवर हजारो कोटी रुपयांचा खर्च केला जातो. त्यातील अगदी छोटासा भागसुद्धा विमा संरक्षण, शिष्यवृत्ती, आरोग्य सेवा, वृक्षारोपण किंवा आर्थिक साक्षरता अभियानांसाठी वापरला गेला तर समाजात मोठा सकारात्मक बदल घडू शकतो.

आर्थिक साक्षरतेची खरी सुरुवात भाषणांतून नव्हे, तर अशाच कृतीतून होते आणि म्हणून पेटकर कुटुंबाचा हा विवाहाचा विमा स्वरूपातला ‘परतीचा आहेर‘ विशेष महत्त्वाचा ठरतो. त्यांच्या कृतीतून उमटलेला संदेश अत्यंत साधा पण प्रभावी आहे.

स्रोत:
Times of India, Maharashtra Times, India Today, The Economic Times, Free Press Journal, The Logical Indian, LatestLY तसेच विविध सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म.

–टीम SWS

संपर्क : श्री. विक्रांत राठोड
75078 84477