–
अमेरिका आणि इराण यांच्यात वाढत चाललेल्या संघर्षामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेवर गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. विशेषतः ऊर्जा क्षेत्रावर याचा मोठा परिणाम होऊ शकतो आणि त्याचे थेट परिणाम भारतासारख्या ऊर्जा आयातीवर अवलंबून असलेल्या देशांवर दिसू शकतात. उद्योगपती आणि अर्थतज्ज्ञ उदय कोटक यांनी याच पार्श्वभूमीवर भारताला “सर्वात वाईट परिस्थितीसाठी तयार राहण्याचा” इशारा दिला आहे. त्यांच्या मते, मध्यपूर्वेतील वाढत्या तणावामुळे जागतिक तेल बाजारात मोठी अस्थिरता निर्माण होऊ शकते आणि त्यामुळे भारताच्या आर्थिक व्यवस्थेवर दबाव वाढू शकतो.
भारत हा जगातील सर्वात मोठ्या कच्चे तेल आयात करणाऱ्या देशांपैकी एक आहे. देशाच्या ऊर्जा गरजांपैकी मोठा हिस्सा आयातीतून भागवला जातो. त्यामुळे जागतिक बाजारात तेलाच्या किंमती वाढल्या की त्याचा थेट परिणाम भारतीय अर्थव्यवस्थेवर होतो. उदय कोटक यांनी स्पष्ट केले की, गेल्या काही महिन्यांपासून मध्यपूर्वेतील संघर्षाचा इंधन दरांवर जो परिणाम अपेक्षित होता, तो अजून पूर्णपणे दिसून आलेला नाही. मात्र पुढील काळात हा परिणाम अचानक आणि मोठ्या प्रमाणावर जाणवू शकतो.
तेलाच्या किंमती वाढल्यास सर्वप्रथम वाहतूक खर्च वाढतो. त्याचा परिणाम उत्पादन क्षेत्र, शेती, बांधकाम, लॉजिस्टिक्स आणि दैनंदिन वापराच्या वस्तूंवर होतो. महागाई वाढल्यामुळे सामान्य नागरिकांच्या खिशावर ताण येतो. विशेषतः मध्यमवर्गीय आणि कमी उत्पन्न गटातील कुटुंबांसाठी जीवनावश्यक वस्तू महाग होतात. कोटक यांच्या मते, भारताने अशा परिस्थितीसाठी आधीपासूनच आर्थिक आणि मानसिक तयारी ठेवली पाहिजे.
सरकारी तेल कंपन्या अनेकदा आंतरराष्ट्रीय बाजारातील दरवाढ काही काळ स्वतः झेलतात, जेणेकरून ग्राहकांवर तात्काळ भार पडू नये. पण ही स्थिती कायम राहू शकत नाही. जर जागतिक संघर्ष अधिक तीव्र झाला आणि पुरवठा साखळी विस्कळीत झाली, तर पेट्रोल, डिझेल आणि गॅसच्या किंमतींमध्ये मोठी वाढ होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे उद्योगांचे उत्पादन खर्च वाढतील आणि त्याचा परिणाम रोजगार आणि गुंतवणुकीवर होऊ शकतो.
उदय कोटक यांनी भारतीय उद्योगजगताला “कम्फर्ट झोन” मधून बाहेर पडण्याचा सल्ला दिला आहे. त्यांच्या मते, जागतिक पातळीवर सध्या भू-राजकीय संघर्ष, व्यापारयुद्धे, पुरवठा साखळीतील अडथळे आणि ऊर्जा संकट यांसारखी अनेक आव्हाने वाढत आहेत. अशा काळात फक्त वेगवान वाढीचे स्वप्न पाहून चालणार नाही, तर टिकाऊ आणि मजबूत आर्थिक रचना उभारण्यावर भर दिला पाहिजे.
त्यांनी भारतासाठी काही महत्त्वाचे मुद्दे अधोरेखित केले. पहिला म्हणजे ऊर्जा सुरक्षितता. भारताने नवीकरणीय ऊर्जा, सौर ऊर्जा, हरित हायड्रोजन आणि स्थानिक ऊर्जा स्रोतांवर अधिक गुंतवणूक करणे आवश्यक आहे. दुसरे म्हणजे उत्पादन क्षेत्र अधिक स्पर्धात्मक बनवणे. जर जागतिक बाजार अस्थिर झाला, तर निर्यात आणि आयात दोन्हीवर परिणाम होईल. त्यामुळे देशांतर्गत उत्पादन आणि रोजगारनिर्मितीवर अधिक लक्ष केंद्रित करणे गरजेचे आहे.
कोटक यांनी वित्तीय शिस्तीवरही भर दिला. जागतिक अस्थिरतेच्या काळात सरकार आणि उद्योगांनी अनावश्यक खर्च टाळून आर्थिक स्थैर्य टिकवणे महत्त्वाचे असते. बँकिंग आणि वित्तीय क्षेत्रानेही सावध भूमिका घेणे गरजेचे आहे, कारण जागतिक बाजारातील धक्के वित्तीय व्यवस्थेवर परिणाम करू शकतात.
सध्या भारताची अर्थव्यवस्था जगातील वेगाने वाढणाऱ्या अर्थव्यवस्थांपैकी एक मानली जाते. परंतु जागतिक संकटांचा परिणाम भारतावर होणार नाही असे समजणे चुकीचे ठरेल. मध्यपूर्वेतील संघर्षामुळे तेल दर वाढले, तर रुपयावर दबाव वाढू शकतो, आयात खर्च वाढू शकतो आणि व्यापार तूटही वाढू शकते. यामुळे आर्थिक विकासाचा वेग कमी होण्याची शक्यता आहे.
उदय कोटक यांचा संदेश स्पष्ट आहे — भारताने केवळ आशावादावर अवलंबून न राहता संभाव्य संकटांसाठी सज्ज राहिले पाहिजे. मजबूत पायाभूत सुविधा, ऊर्जा स्वावलंबन, आर्थिक शिस्त आणि दीर्घकालीन धोरणात्मक नियोजन यांच्या आधारेच भारत भविष्यातील जागतिक संकटांचा प्रभाव कमी करू शकतो.
–टीम SWS
संपर्क : श्री. विक्रांत राठोड
75078 84477
Source Links
- https://www.ndtvprofit.com/markets/uday-kotak-says-prepare-for-the-worst-urges-india-to-brace-for-big-shock-from-us-iran-conflict-11482577
- https://www.business-standard.com/economy/news/uday-kotak-warns-of-energy-price-shock-amid-west-asia-conflict-126051200748_1.html
- https://m.economictimes.com/news/economy/policy/uday-kotak-puts-indias-troubles-in-perspective-as-the-economy-swings-between-hope-and-despair-in-the-wake-of-iran-war/articleshow/131030595.cms
