Money चे अंतरंग

–

सर्व पेन्शनर्स व गुंतवणूकदार मित्रांना नमस्कार! अलीकडे Form 121 बाबत चर्चा वाढली आहे. आपल्याला टॅक्स भरावा लागू नये अशी बहुतांश गुंतवणूकदारांची मानसिकता असते. आणि म्हणून ते TDS न होणारी गुंतवणूक माध्यमे शोधत असतात. बँकेत जाऊन १५G / १५H फ्रॉम भरून टाकणे इतके आपले आर्थिक नियोजन सीमित नसावे. आमचा अनुभव असे सांगतो की तुम्हाला टॅक्स वजा जाउन मिळणारा परतावा (Post Tax Returns) जर चांगला असेल तर Mutual Funds किंवा तत्सम माध्यमांकडे गुंतवणूकदारांनी व्यावहारिकपणे बघणे आवश्यक आहे. तेव्हा या पोस्टमधून आपण करदात्यांसाठी Form 121 आणि Mutual Funds संदर्भातील टॅक्स यावर चर्चा करूयात. या दोन्ही विषयांवर स्पष्ट आणि अचूक माहिती समजून घेणे आवश्यक आहे. मी ती पुढील मुद्दयांद्वारे मांडतो आहे.

Form 121 म्हणजे काय?
भारत सरकारने करदात्यांसाठी एक महत्त्वाचा बदल जाहीर केला आहे. आता जुने Form 15G (६० वर्षांखालील व्यक्तींसाठी) आणि Form 15H (ज्येष्ठ नागरिकांसाठी) यांच्या जागी १ एप्रिल २०२६ पासून एकच नवीन फॉर्म लागू करण्यात आला आहे — Form 121. आता वयाच्या आधारे वेगवेगळे फॉर्म भरावे लागणार नाहीत. Form 121 हा सर्वांसाठी (मग तुम्ही ६० वर्षांखाली असाल किंवा ज्येष्ठ नागरिक) एकच फॉर्म लागू असणार आहे. Form 121 मुळे करप्रक्रिया अधिक सोपी, डिजिटल आणि पारदर्शक होणार आहे. एकाच फॉर्ममुळे गोंधळ कमी होईल आणि करदात्यांसाठी प्रक्रिया अधिक सुलभ होणार आहे.

Form 121 चा मुख्य उद्देश /उपयुक्तता :
ज्या निवासी व्यक्ती (Individuals) किंवा HUF (Hindu Undivided Family) यांची आर्थिक वर्षासाठी कर देयता (Tax Liability) शून्य (NIL) आहे, त्यांना खालील उत्पन्नावर TDS (Tax Deducted at Source) वजा होऊ नये:
✔ बँकेवरील व्याज (Bank Interest)
✔ डिव्हिडंड (Dividends)
✔ भाडे उत्पन्न (Rental Income)

Form 121 कधीपासून वापरला जाईल?
३१ मार्च २०२६ पर्यंतच्या चालू आर्थिक वर्षासाठी तुम्हाला अजूनही जुने Form 15G/15H वापरावे लागतील. मात्र १ एप्रिल २०२६ पासून Form 121 अनिवार्य (mandatory) होईल. एकूण उत्पन्न Basic Exemption पेक्षा कमी , Final Tax Liability = NIL असेल तेव्हा TDS टाळण्यासाठी हा फॉर्म वापरला जाईल.

Form 121 मध्ये साठी कोणती माहिती देणे आवश्यक असेल ?
✔ PAN, नाव, पत्ता
✔ अंदाजित एकूण उत्पन्न
✔ Tax liability
✔ मागील ITR तपशील
✔ Self-declaration

आता थोडे Mutual Fund वरील टॅक्स संदर्भात मुद्दे बघुयात.

Mutual Fund वर TDS चे नियम
हा भाग खूप महत्वाचा आहे — कारण येथे गैरसमज किंवा गोंधळाची स्थिती दिसते आहे. खरे म्हणजे, Mutual Fund वर सामान्यतः TDS कापला जात नाही. Equity Mutual Fund Redemption, Debt Mutual Fund Redemption यावर TDS लागू होत नाही. म्हणजे, तुम्ही Mutual Fund विकल्यावर (Redemption), Capital Gain होतो, पण TDS नाही.

मग Mutual Fund वर Tax कसा लागतो?
Mutual Fund मध्ये Capital Gain Tax लागू होतो. तो तुम्हाला स्वतः ITR मध्ये दाखवायचा असतो.

मग TDS कुठे लागू होतो? खालील ठिकाणी TDS लागू होतो:
✔ Bank FD Interest
✔ Corporate Bonds Interest
✔ Rent
✔ Certain Dividends (specific cases)

Mutual Fund Dividend बाबत Tax
पूर्वी Dividend Distribution Tax (DDT) होता. आता, Dividend तुमच्या Income मध्ये ऍड होतो. काही वेळा AMC कडून TDS लागू होऊ शकतो. (threshold नुसार)

Mutual Fund संदर्भात निष्कर्ष
✔ Mutual Fund Redemption वर TDS लागू होत नाही
✔ पण Capital Gai Tax लागू आहे
✔ असा टॅक्स आपल्याला भरावा लागतो

Tax Consultant म्हणून माझे मार्गदर्शन
1️⃣ ITR Form भरताना काळजी घ्या : सर्व उत्पन्न एकत्र करा (FD + Pension + MF + Rent). मगच declaration द्या.
2️⃣ TDS आणि Tax यात फरक समजून घ्या: TDS = आगाऊ कपात, Tax = अंतिम देय
3️⃣ New Tax Regime समजून घ्या: ₹12.75 लाख “direct exemption” नाही. Rebate मुळे tax शून्यावर येऊ शकतो.
4️⃣ Senior Citizens साठी : 80TTB (₹50,000 interest deduction), 80D (Health Insurance)
5️⃣ Mutual Fund Investment:
✔ Growth option tax efficient
✔ Dividend टाळणे फायदेशीर
✔ Long-term investing करा
6️⃣ ITR वेळेवर भरा
✔ Capital Gain दाखवण्यासाठी
✔ Penalty टाळण्यासाठी
✔ Financial profile मजबूत ठेवण्यासाठी

शेवटचा सल्ला: तुम्हाला टॅक्स वजा जाउन मिळणारा परतावामिळणारा परतावा (Post Tax Returns) जर चांगला असेल तर Mutual Funds किंवा तत्सम माध्यमांकडे गुंतवणूकदारांनी व्यावहारिकपणे बघणे आवश्यक आहे. टॅक्स टाळणे म्हणजे Tax / Finacial Planning नाही — गुंतवणुकीचे योग्य नियोजन करूनच चांगला परतावा मिळवता येतो.

या संदर्भात अधिक माहिती /सल्ला हवा आल्यास जरूर मला संपर्क करा.

श्री. किशोर काळे ,
Associate Director & Mumbai Branch Head, SWS Financial Solutions Pvt Ltd.
Certified Financial Planner (CFP), AMFI Registered Mutual Fund Distributor
Wealth & Wellness Coach

9869239940
9224433122
kishor@swsfspl.com